„Подобро да очекувам лошо, за да не се разочарам.“
„Добро не ми припаѓа.“
„Нема поента да се надевам.“
„Ако се надевам, само ќе ме боли.“
Многу луѓе живеат со идејата дека ако се подготват за најлошото, всушност ќе го „испровоцираат“ доброто. Психолошки, ова верување не е случајно — потекнува од потребата за заштита и од длабоки, некогаш незабележани рани.
Очекувањето лошо е механизам за самозаштита
Кога веќе сме биле повредени, мозокот се обидува да нè заштити: „Ако го замислам најлошото, нема да ме изненади“. Ова создава илузија на контрола, но реално нè држи во
постојана напнатост.
Лажна контрола врз неизвесноста
Стравот од непознато и неизвесноста е еден од најсилните човечки стравови. Очекувајќи негативно, се обидуваме да ја намалиме анксиозноста. Тоа ни дава чувство дека барем ментално сме подготвени.
Лажна надеж дека песимизмот носи среќа
„Ако не се радувам прерано, нема да го урочам.“ Ова е магиско размислување кое не произлегува од логика, туку од страв. И тука се појавува научената беспомошност. Научената беспомошност настанува кога премногу пати сме доживеале ситуации во кои: не сме можеле
да влијаеме на ситуациите, нашите обиди биле игнорирани, сме биле повредени или разочарани, мозокот учи дека „добро нема за мене“ и дека е побезбедно да очекуваме лошо. Со време, човек почнува да верува дека исходот секогаш ќе биде лош — без оглед што ќе направи. Ова не е дефект на карактерот — ова е психолошка последица на долго живеен страв, непочитување или болка.
Научената беспомошност нè учи да не очекуваме добро
Кога доволно долго некој нè разочарувал, игнорирал или казнувал за нашата надеж, мозокот учи: „Сигурноста е во песимизмот.“ Затоа многу луѓе веруваат дека ако очекуваат лошо — ќе се спасат. Но ова не нè штити, туку нè држи во емоционален затвор.
Како да излеземе од овој круг?
Признај ги сопствените стравови. Не се казнувај за тоа што очекуваш најлошо — тоа е
научена реакција, не твоја вина. Малку по малку создавај искуства каде влијаеш врз
исходот Мали избори, мали победи, мали чекори што покажуваат дека можеш да влијаеш врз својот живот. Практикувај реална надеж, не слеп оптимизам Не „се ќе биде супер“, туку: „Што и да дојде, ќе можам да се справам.“ Ова е зрел, здрав и стабилен вид надеж. Дозволи си да веруваш дека доброто не е опасно. Добрината не боли — стравот од добрината боли.
Заклучок
Очекувањето лошо не носи добро — носи чувство на лажна сигурност. А често потекнува од научена беспомошност: од годините кога научивме дека надежта е болна и дека доброто е несигурно. Но зрелоста почнува таму каде што велиме: „Сега сум возрасен. Денес можам да влијаам. И дозволувам доброто да ме најде.“
Запомни: Научената беспомошност нè учела да преживееме. Но зрелоста нѐ учи да живееме.
