Разговор со Игор Трајковски – Фоја од Битола по повод 23 април – Светскиот ден на книгата
Во време кога книгата повторно ја докажува својата суштинска улога како духовен и културен темел, македонскиот автор Игор Трајковски – Фоја се издвојува како творец кој ја премостува границата меѓу литературата, филмот и современата уметност. Годината зад нас донесе капитални дела, а 2026 започна со силна меѓународна верификација – наградата „DivinaMente Donna“, доделена во срцето на Senato della Repubblica.
Б.Н.: Минатата година беше исклучително плодна, но 2026 година започна со моќна меѓународна потврда. Како се чувствува еден македонски автор кога неговото дело одекнува во Рим?
Игор Трајковски – Фоја: Тоа е чувство што не се мери со зборови, иако токму зборовите ме доведоа до таму. Да се најдеш во Rome, во институција како Сенатот, и да знаеш дека твојата мисла допрела до различни култури – тоа е потврда дека литературата е универзален јазик. Есејот „Корени и преродби: жената – душата на преобразбата“ го создадов како процес на внатрешно истражување. За мене, пишувањето не е само израз – тоа е трансформација. Кога текстот ќе ве натера да учите, да се преиспитувате и да откривате нови перспективи, тогаш тој станува жив организам.
Б.Н.: Да се задржиме на 2025 година – година која зад Вас остави сериозен авторски печат. Кои дела ја одбележаа?
Игор Трајковски – Фоја: 2025 беше година на крупни, суштински проекти. Најнапред, романот НОЌТА – Филм кој се чита. Тоа не е класична книга – туку хибриден уметнички формат. Делото беше во тесна конкуренција за „Роман на годината“ и предизвика огромен интерес кај публиката. Она што ме радува е што читателите ја препознаа новата естетика – спојот меѓу книжевност и филмски јазик. Потоа доаѓа проектот Ехо на вековите: Од Курбиново до модерна Италија – еден од моите најлични и најзначајни трудови.
Ова дело произлезе од моето директно учество во процесите за заштита и реставрација на црквата Св. Ѓорѓи, во соработка со Музеј Битола. Книгата е амалгам – есеи, визуелни записи, естетски анализи и современи размислувања за византиската уметност. Но најважно – таа стана мост кон Европа. Делови од публикацијата беа преведени и објавени во италијанско културно списание, со што македонското културно наследство доби нова, меѓународна видливост. Дополнително, проектот беше дел од Poetry Expo 26 – Versopolis и ја доби престижната награда на фестивалот Il Galateo – Antonio De Ferraris Award за странска режија и општествена посветеност.
Б.Н.: Вашата работа очигледно не застанува на литературата – туку се шири и во визуелната уметност?Игор Трајковски – Фоја: Апсолутно. Во Рим не бев турист – бев автор на терен. Снимав материјал за нов поетски документарен филм, во соработка со италијанското здружение VerbumlandiArt APS и поетесата Regina Resta. Интересно е што самиот есеј за „трансформација“ сега се трансформира во филм. Тоа е природен тек на мојата работа – зборот да стане слика, а сликата повторно да се врати како емоција.
Б.Н.: Работите и на театар?
Игор Трајковски – Фоја: Да, и тоа е еден од најзначајните процеси за мене во моментов. Работам на нов драмски текст со Сашо Миленковски. Овој процес не го гледам како обична соработка, туку како школа. По повеќе од 15 средби, можам да кажам дека тоа е интензивен творечки дијалог. Да се биде во таква креативна размена значи постојано да се преиспитуваш и да растеш.
Б.Н.: Што следи во 2026 година?
Игор Трајковски – Фоја: Оваа година е веќе обележана како година на продлабочување. Прво, второто – проширено издание на „Ехо на вековите“, збогатено со размислувањата на уметникот Киро Урдин – автор чија енергија и визија носат една космичка димензија во проектот. Потоа, книгата „Четворката на светлината – современи митови за храброст, добрина и чудесни патешествија“, која отвора нов простор – митолошки, но и современ, наратив кој комуницира со младата публика. Она што е особено важно е што овие проекти се препознаени како дела од национален интерес од страна на Министерство за култура – што за мене е силна обврска, но и чест.
Б.Н.: За крај – што за Вас значи книгата денес, на 23 април?
Игор Трајковски – Фоја: Книгата е почеток и враќање. Таа е корен, но и крило. Сите овие проекти – и наградите, и патувањата – се само продолжение на една основна љубов: љубовта кон зборот. Благодарен сум на сите кои беа дел од овој пат – на моите читатели, на моето семејство, на мојата Bitola која е мојата вечна инспирација, како и на луѓето кои ми го отворија патот кон Италија, поетесата Regina Resta Marijana Dobrila. И, секако, ова е и личен завет – посветен на мојот дедо Димитар Димитровски – Такец. Зашто на крајот, сè што создаваме – е обид да оставиме светлина зад себе.
Б.Н.: На крај само уште една порака за 23 АПРИЛ
Игор Трајковски – Фоја: Во време на брзи информации, книгата останува простор на длабочина. Во свет на бучава – таа е тишина што зборува. И можеби токму затоа – секое вистинско дело започнува со едноставно прашање: дали имаме храброст да ја раскажеме вистината?
Ж.Ристевска
